de Architect: "IJle abstractie" (maart 2005)
Bezoekerscentrum Nardini in Bassano del Grappa, Italië (Massimiliano Fuksas)
Voor de Italiaanse destilleerderij Nardini Grappa ontwierp Massimiliano Fuksas een bezoekerscentrum. Twee ellipsoïden van glas staan op hoge poten in een vijver die een ondergronds auditorium verbergt. Hoewel de detaillering zichtbaar veel toleranties tussen de glaspanelen moet opvangen en het de vraag is of de airconditioning bij een gebrek aan zonwering gedurende de hete zomers in de Italiaanse Veneto een goed binnenklimaat kan garanderen, is de ingewikkelde geometrie van driedimensionaal gebogen glaspanelen feilloos uitgevoerd.
Tekst David Keuning
Foto’s Matteo Danesin
Nardini is één van de grootste grappadestilleerderijen in Italie. Om het 225 jarig bestaan van zijn familiebedrijf te vieren, wilde de directeur Giuseppe Nardini een nieuw gebouw realiseren voor de ontvangst van grote groepen gasten. In het gebouw moesten een auditorium komen, een ruimte waarin het productieproces inzichtelijk wordt gemaakt en een foyer. Via een bevriende architectuurhistoricus kwam hij in contact met Massimiliano Fuksas. Die ontwierp een gebouw met twee glazen ellipsoïden op hoge poten die, in de woorden van Fuksas, “de geheime alchemie van het destillatieproces” verbeelden. Alle energie is vervolgens gestoken in een compromisloze en technisch zo perfect mogelijke uitwerking van dit anekdotische uitgangspunt.
De twee ellipsoïden hebben onderling afwijkende afmetingen en zijn opgebouwd uit in totaal 572 verschillende dubbelgekromde panelen van gehard dubbelglas, waarvan 408 transparant en 164 translucent. De panelen zijn zonder frame op een zichtbaar gelaten stalen draagconstructie gemonteerd, die daardoor maatvast moest worden uitgevoerd. Deze constructie bestaat uit een netkous van gebogen I-profielen in ellipsoïde vorm. Het ontwerp daarvan was afhankelijk van de buigingsmogelijkheden van het glas. De glazen panelen rusten op vier kogelvormige scharnieren die driedimensionaal kunnen bewegen en zo de uitzetting van het glas en de toleranties van de staalconstructie kunnen opvangen. Hoewel de panelen feilloos in het wiskundige vlak van de ellipsoïden liggen en zo een prachtig glad oppervlak bewerkstelligen, is in de dichtgekitte naden tussen de panelen te zien dat de op te vangen toleranties behoorlijk groot zijn.
De lichtintensiteit in de ellipsoïden is door het ontbreken van zonwering zelfs op een winterse dag hoog. Hoe het binnenklimaat zich gedurende de zomer zal ontwikkelen, valt te bezien. Volgens installatieadviseur Stefano Cremo moeten de in de vloeren geïntegreerde airconditioning en het toegepaste glas met een lage emissiviteit voldoende zijn om een te hoge temperatuur te voorkomen. Bovendien werkt volgens hem ook de ondiepe vijver onder de glazen bollen mee aan de koeling. Het water wordt indien nodig rondgepompt en behoudt daardoor een lagere temperatuur dan de lucht. Door dit temperatuurverschil moet het water de warmte uit de omringende lucht absorberen.
Onder de vijver liggen het ondergrondse auditorium voor ongeveer honderd bezoekers en een tweede foyer. Alle wanden en vloeren zijn van schoon beton, dat volgens Fuksas bewust met grindnesten en andere onregelmatigheden is uitgevoerd om de tactiele structuur van aarde in herinnering te roepen en zo een contrast te vormen met de steriele perfectie van de glazen bollen. Slechts weinig kelderwanden staan recht en de meeste zijn gefacetteerd, wat constructief ingewikkeld is uit te voeren. Toch is ook hier dezelfde volmaaktheid nagestreefd en bereikt als bij de overige onderdelen van het gebouw.
Fuksas is na een lange periode in Parijs enkele jaren geleden teruggekeerd naar Italië. Hij kreeg daar voorheen nauwelijks werk, wellicht mede vanwege de compromisloze opstelling die meer van zijn gebouwen kenmerkt. Inmiddels heeft hij er een groot aantal belangrijke opdrachten verworven, waaronder het vorig jaar voltooide hoofdkwartier van Ferrari in Maranello en het beurscomplex in Milaan dat dit jaar wordt opgeleverd. Het project in Bassano del Grappa is kleiner van omvang, maar representatief voor zowel de vooruitgang van de bouwtechniek (onder andere op het gebied van dubbelgekromd glas) als voor Fuksas’ eigen ontwikkeling naar een steeds amorfere en lichtere architectuur. Het gebouw voor Nardini vertoont door de aanwezigheid van de twee bollen enige overeenkomst met de uitbreiding van Immeuble Turgot in Limoges (F) uit 1996. Vergeleken daarmee is het gebouw in Bassano del Grappa echter een wonder van ijle abstractie.