de Architect: "Constructieve helderheid" (oktober 2004)
Drie bruggen in Hoofddorp (Santiago Calatrava)
Santiago Calatrava is bij uitstek een ingenieursarchitect. Maar dat wil nog niet zeggen dat al zijn ontwerpen voornamelijk door krachtswerking zijn bepaald. In sommige projecten vormt het krachtenverloop niet meer dan een zijdelingse aanleiding voor de vormgeving van een bijna autonoom kunstobject. Daar is op zich helemaal niets mis mee, maar als ondertussen wel de suggestie van rationele logica en constructieve helderheid overeind wordt gehouden, dan is er sprake van kitsch.
Een goed voorbeeld daarvan zijn de drie tuibruggen over de Hoofdvaart in de Haarlemmermeer die onlangs zijn opgeleverd. Ze zijn getooid met de namen Harp, Citer en Luit en voorzien van schuine pylonen met een lengte van respectievelijk 82, 62 en 48 meter. Over de bruggen is al veel te doen geweest, onder andere vanwege een budgetoverschrijding van ruim vier miljoen euro, op een totale aanneemsom van 18,6 miljoen euro. Dat bedrag vonden veel gemeenteraadsleden, vooral van de fractie Groen Links, op zich al bijzonder hoog. De vaart is immers nog geen twintig meter breed.
De bruggen zijn dan ook veel langer dan noodzakelijk. De Harp spant de kroon met een overspanning van 142,83 meter. Calatrava rechtvaardigde dit tijdens een rondleiding door te stellen dat de bruggen op deze manier “aansluiten op de grote schaal van het polderlandschap”, dat in zijn ogen bijzonder “poëtisch” is. De meeste kritiek is er echter op de constructie. Vooral de Luit moet het in dit opzicht ontgelden. Deze bestaat uit twee gebogen bruggen met een overspanning van 26,25 meter, die samen een rotonde vormen. De brugdelen zijn opgebouwd uit stalen buisliggers met dwarsribben, waarop een betonnen wegdek rust. Deze constructie stond al volledig overeind voordat de 48 meter hoge pyloon op z’n plek werd gezet en de tuien werden aangespannen. De pyloon is dus, kort samengevat, niet meer dan een imponerende versiering. Zelfs constructeur Wim Hoeckman van het Belgische staalbouwbedrijf Victor Buyck gaf eufemistisch toe dat “niet elke tui” evenveel doet.
De discussies over de constructie doen enigszins denken aan het eindeloze debat over de Erasmusbrug van UN Studio toen die in 1996 werd opgeleverd. Het grote verschil met deze brug is echter, dat de knik daarvan niet de suggestie wekt van constructieve logica. Dat is nu net de kracht van dit bouwwerk, dat inmiddels een icoon is geworden voor Rotterdam. Of de bruggen van Calatrava dezelfde rol voor de Haarlemmermeer zullen vervullen, valt nog te bezien.